Het gen C9orf72

Februari 2013

De afgelopen jaren is er grote vooruitgang geboekt in het onderzoek naar ALS, en dan met name naar de genetische oorzaken van ALS. Wat als je te maken krijgt met de erfelijke vorm van ALS?

Een van de meest belangrijke recente ontdekkingen is de ontdekking van een mutatie (dit is een ziekte-veroorzakende verandering) in het C9orf72-gen als belangrijke oorzaak van de erfelijke vorm van ALS. Een verlenging van een stukje DNA binnen dit gen speelt waarschijnlijk een belangrijke rol bij familiaire ALS. Zo’n DNA-verlenging heet ‘hexanucleotide repeat expansie’ en is een stukje van zes DNA-bouwstenen dat zich een groter dan normaal aantal keren herhaalt. De schatting is dat bij ruim een derde van de families met ALS deze repeat expansie (mede-) oorzakelijk is.

Erfelijk

Het erfelijk materiaal van de mens bevat ongeveer 20.000 genen, die weer fungeren als bouwtekeningen voor alle eiwitten die al onze lichaamsfuncties uitoefenen. Als er in een van deze genen een mutatie zit, kan dit leiden tot een erfelijke ziekte, zo ook bij de erfelijke vorm van ALS. Ongeveer 10% van alle patiënten met ALS hebben een of meerdere familieleden die ook ALS hebben; deze groep heeft dus de erfelijke vorm van ALS.

Zeven genen

Lange tijd zijn de genen die ten grondslag liggen aan de erfelijke vorm van ALS onbekend geweest. Op dit moment kan in Nederland in families met ALS, onderzoek worden verricht van zeven ALS-genen. Tot voor kort kon met DNA-onderzoek bij ongeveer 12% van de families met ALS een erfelijke aanleg worden aangetoond. De schatting is, zoals hierboven vermeld, dat bij ruim een derde van de families met ALS deze repeat expansie (mede-) oorzakelijk is. Dit betekent dat, door ook dit gen te onderzoeken, de kans om bij families met ALS een erfelijke aanleg te vinden waarschijnlijk circa de helft (48%) is.

Onzekerheid

Als bij uw vader of moeder een erfelijke aanleg voor ALS kan worden aangetoond, kunt u in principe presymptomatisch DNA-onderzoek laten verrichten. Presymptomatisch DNA-onderzoek houdt in dat onderzoek wordt verricht naar de aanwezigheid van de erfelijke aanleg voor een aandoening voordat verschijnselen van de aandoening aanwezig zijn. Hierbij is het belangrijk om een zorgvuldige afweging te maken. Onder andere moet worden meegewogen dat een ongunstige uitslag veel onzekerheid met zich meebrengt. Zelfs als de erfelijke aanleg aanwezig zou blijken te zijn, is het niet zeker dat ALS zal optreden. Er is meer onderzoek nodig, vooral bij gezonde dragers van de C9orf72 genafwijking. De vraag is nog altijd onbeantwoord, hoe vaak gezonde dragers van deze afwijkingen tot op hoge leeftijd ook gezond kunnen blijven.

Onderzoek gen-afwijking

Indien patiënten of familieleden prijs stellen op onderzoek naar de aanwezigheid van deze genafwijking, zowel bij erfelijke als niet-erfelijke ALS, is dit mogelijk. Dit onderzoek wordt gedaan na zorgvuldige begeleiding en overleg met een klinische geneticus, die samen met patiënt en familieleden alle gevolgen van genetische diagnostiek uitvoerig zal bespreken. U dient zich als u geen klachten heeft tot uw huisarts te wenden, die kan u verwijzen naar een klinisch geneticus. Indien u wel klachten heeft, kan u via de huisarts direct naar het ALS-centrum.