Wat is Project TryMe?

Juni 2017

Door verschillende oorzaken van ALS is het onwaarschijnlijk dat er één behandeling te vinden is die de ziekte bij alle ALS-patiënten kan stoppen. De oplossing ligt in het zoeken naar personalized medicine; behandelingen afgestemd op de specifieke oorzaak van ALS bij groepen patiënten. Daarom is er project TryMe.


Onderzoeker en fysiotherapeut drs. Japie Bakers (links) in gesprek
met arts-onderzoeker drs. Ruben van Eijk.

Personalized medicine

Mede door de resultaten van project MinE en de PAN-studie naar omgevingsfactoren wordt het steeds duidelijker dat ALS een spectrum van ziekten is in plaats van één ziekte. In beide studies zijn namelijk veel verschillende oorzaken van ALS gevonden. ALS is daarom meer een verzamelterm voor verschillende ziekten die uiteindelijk leiden tot het afsterven van motorische zenuwcellen en daardoor tot verlamming.

Spitten in geneesmiddelenstudies

In project TryMe bestuderen onderzoekers de gegevens van eerder geneesmiddelenonderzoek om te bepalen of patiënten met bepaalde mutaties in ALS-genen baat hadden bij een experimenteel middel.
Ruben van Eijk is als arts-onderzoeker aangesteld op project TryMe bij het ALS Centrum op het UMC Utrecht: “Geneesmiddelenstudies uit het verleden zijn mogelijk wel effectief geweest voor patiënten met een specifieke verandering (mutatie) op een ALS-gen. Echter, doordat de overgrote meerderheid van de deelnemers deze oorzaak niet had, was er geen effect van het middel te zien in de studie. Met de genetische dataprofielen uit project MinE kunnen we analyses uitvoeren voor groepen patiënten.”

ALS-genen

Ruben: “De meeste genetische mutaties in ALS zijn vrij zeldzaam. Daarom werken we samen met onderzoeksgroepen uit Italië en het Verenigd Koninkrijk om de aantallen zo groot mogelijk te maken. Voor groepen patiënten met een afwijking op een bepaald ALS-gen bekijken we momenteel of eerder geteste medicijnen mogelijk toch effectief zijn geweest. Op deze manier hopen we, weliswaar voor een beperkte groep patiënten, meer effectieve behandelingen te vinden.“

Meer trials

Voordat een medicijn op de markt mag komen, moet de werkzaamheid bij ALS onomstotelijk worden vastgesteld in placebo gecontroleerd onderzoek. Analyses op eerder uitgevoerde geneesmiddelenstudies zijn daarvoor zeker niet genoeg. Daarom wil het ALS Centrum nieuwe geneesmiddelenstudies uitvoeren met groepen ALS-patiënten met een vergelijkbare oorzaak of beloop van de ALS.

Sneller onderzoek

Geneesmiddelenstudies zijn duur en kosten veel tijd. Deze studies moeten efficiënter opgezet om zo snel mogelijk de bewijslast te vergaren die nodig is voor goedkeuring van een nieuw medicijn.
Ruben: “Samen met farmaceuten en universiteiten in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk ontwikkelen we wiskundige modellen om medicijnstudies te beëindigen zodra er genoeg bewijs is. Hierdoor kan de duur van dit onderzoek aanzienlijk worden verkort. Werkzame medicijnen kunnen zo sneller beschikbaar komen voor mensen met ALS.
Mocht een medicijn niet werken of schadelijk zijn, dan kunnen we de trial tijdig stoppen. Dat is belangrijk voor de patiëntveiligheid en bovendien kan het geld dan besteed worden aan een volgende trial.”

Spierkracht beter meten

Voor het meten van effecten van nieuwe behandelingen is het belangrijk om veranderingen in het beloop van ALS precies te kunnen meten. Spierkracht is een belangrijke uitkomstmaat. Onderzoeker Japie Bakers: “Als fysiotherapeut voer ik dagelijks krachtmetingen uit bij patiënten. Met de huidige meetmethode is het lastig om spierkracht nauwkeurig vast te leggen. Hierdoor merken we veranderingen in het ziekteverloop te laat. Terwijl juist de veranderingen kunnen duiden op een behandeleffect van de nieuwe therapie. Daarom ontwikkelen we een eenvoudig systeem waarmee ALS-patiënten snel en handig thuis of bij hun neuroloog, fysiotherapeut of onderzoeker hun spierkracht kunnen meten. Daarmee willen we geneesmiddelenstudies sneller uitvoeren om nieuwe behandelingen te vinden.”

Voorspellend model

Tenslotte helpt een voorspellend model om studies te versnellen. Er zijn grote verschillen tussen ALS-patiënten in het tempo van het ziekteproces, de leeftijd wanneer de patiënt ALS krijgt en de betrokken lichaamsregio’s (bijv. spinaal versus mond en keel). Ook binnen groepen patiënten met dezelfde ALS-mutatie bestaan deze verschillen. Al deze verschillen tussen patiënten maken het lastig om het effect van een middel aan te tonen.
Ruben: “Om de verschillen tussen patiënten te verkleinen of te verklaren, ontwikkelen we voorspellende modellen voor het beloop van ALS. Met deze modellen kunnen we met enige marge voorspellen hoe het beloop zal zijn het komende jaar. Door deze voorspellingen te combineren met genetische data, kunnen we heel precies geneesmiddelenstudies opzetten. Het behandeleffect of het uitblijven daarvan kan dan veel sneller aangetoond worden.”

Wat doet ProjectTryMe?

Project TryMe versnelt de zoektocht naar behandelingen door meer efficiënt opgezette trials uit te voeren waarbij groepen ALS-patiënten met een vergelijkbare oorzaak of ziekteverloop worden onderscheiden. Meer trials richting personalized medicine moeten helpen om zo snel mogelijk effectieve behandelingen te vinden.